Ένα από τα μεγαλύτερα χωριά του Πηλίου, δημοφιλές για την πολιτιστική προσφορά του στον τόπο τον 17ο και 18ο αιώνα και στις μέρες μας για την παραγωγή ποιοτικών φρούτων όπως μήλα, φιρίκια κ.α. Χτισμένο με παραδοσιακή πηλιορείτικη αρχιτεκτονική, σε υψόμετρο 480 περίπου μέτρων και σε απόσταση από το Βόλο 47 χλμ. μέσω Χανίων και 83 χλμ. μέσω Τσαγκαράδας.

Πιθανολογείται πως το τοπωνύμιο «Ζαγορά» έχει παλαιοσλαβική προέλευση (10ο αιώνα μ.Χ.) και προέρχεται από το «ζαγκόρε» που σήμαινε «τόπος πίσω από το βουνό».

Η ιστορία της Ζαγοράς έχει τις ρίζες της στα αρχαία χρόνια. Αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής, ερείπια αρχαίου οικισμού, νομίσματα «Παγασών», οδήγησαν του ιστορικούς αρχαιολόγους στην ύπαρξη της ομηρικής πόλης «Θαυμακίης», η οποία αναφέρεται και από το γεωγράφο Σκύλακα στο σύγγραμμα του «Περίπλους» (6ος π.Χ).

Προς το τέλος της Βυζαντινής περιόδου, εξ αιτίας του φόβου πειρατικών επιδρομών, οι κάτοικοι μετακόμισαν στην περιοχή της σημερινής «Αγίας Σωτήρας», με την ομώνυμη εκκλησία, όπου υπήρξε η μεταβυζαντινή μονή της «Μεταμορφώσεως του Σωτήρος».

Ο 17ος και 18ος αιώνας ήταν η πιο ενδιαφέρουσα περίοδος της Ζαγοράς. Αναπτύχθηκε έντονα η καλλιέργεια μεταξιού (32 τόνοι ετησίως), η βιοτεχνία μεταξωτών υφασμάτων και υφαντών, χαρίζοντας οικονομικό πλούτο. Το εξαγωγικό εμπόριο και η αναπτυγμένη ναυτιλιακή κίνηση ώθησε εμπόρους της περιοχής να εγκαταστήσουν επιχειρήσεις σε πόλεις της κεντρικής Ευρώπης και του Εύξεινου Πόντου.

Το 17ο αιώνα σε ένα από τα κελιά της μονής «Μεταμορφώσεως του Σωτήρος» και παράλληλα σε κελί της εκκλησίας του «Τιμίου Σταυρού» μοναχοί διδάσκουν τα ελληνικά γράμματα στο Πήλιο.

Με την οικονομική αρωγή και υποστήριξη εύπορων κατοίκων της Ζαγοράς κτίστηκε το 1702 ή 1712 κτίριο για να στεγαστεί και να ιδρυθεί το πρώτο σχολείο, το οποίο μετεξελίχθηκε στο ανώτερης εκπαίδευσης σχολείο – οικοτροφείο «Ελληνομουσείον», γνωστό και ως «Σχολή του Ρήγα». Γύρω στο 1762 μορφωμένοι κάτοικοι και πλούσιοι έμποροι που είχαν την ευκαιρία να ταξιδέψουν σε μεγάλες πόλεις του εξωτερικού όπως τη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, τη Βενετία κ.α., να προοδεύσουν και να μορφωθούν, προσέφεραν δωρεές σε χρήματα και υλικό για τη βελτίωση της σχολής και τη δημιουργία βιβλιοθήκης. Κίνητρο τους τα πικρά συναισθήματα που τους δημιουργούσε η καθυστέρηση που επικρατούσε στην πατρίδα τους όταν ταυτόχρονα η Ευρώπη εξελισσόταν με γοργούς ρυθμούς και η θέλησή τους να συμβάλουν στη μόρφωση και αφύπνιση των συμπατριωτών τους.

Στη βιβλιοθήκη της Ζαγορά, η οποία διατηρείτε μέχρι σήμερα, συγκεντρώθηκαν πλήθος βιβλίων και ιστορικών χειρόγραφων, σπάνιες εκδόσεις τυπωμένες σε τυπογραφεία επιφανών Ακαδημιών και Βασιλικών Κολεγίων από ονομαστούς τυπογράφους των μεγάλων πνευματικών κέντρων της Ευρώπης.

Το πρόγραμμα διδασκαλίας στο «Ελληνομουσείον» περιελάμβανε Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά, Φιλοσοφία, Ιστορία, Θρησκευτικά, Γεωγραφία, Φυσική, Μαθηματικά και Γαλλικά.

Στη σχολή δίδαξαν αρχικά ο ιερέας Κωνσταντίνος, οι ιερομόναχοι Φώτιος, Ραφαήλ, Παρθένιος, Δαβίδ, Τιμόθεος και μετέπειτα οι δάσκαλοι Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης γνωστός και ως "Λογιώτατος", Νικόλαος Κασσαβέτης.

Μαθητές της σχολής υπήρξαν προσωπικότητες και πρωταγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης, όπως ο Ρήγας Βελεστινλής (Ρήγας Φεραίος), οι κληρικοί και λόγιοι Άνθιμος Γαζής, Γρηγόριος Κωνσταντάς, Καλλίνικος Λαπάτης (πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως), ο Φίλιππος Ιωάννου (Πάντος) ο πρώτος καθηγητής φιλοσοφίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η διδασκαλία στο «Ελληνομουσείο» ή «Σχολή του Ρήγα» τερμάτισε με την έναρξη της Ελληνική Επανάστασης.

Για περισσότερες ιστορικές πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε το δικτυακό τόπο http://www.libver.gr:4610

Από τη Ζαγορά επίσης κατάγονται ο ποιητής Γεώργιος Δροσίνης (http://www.drossinismuseum.com) και ο ιστορικός και πολιτικός Ιωάννης Κορδάτος.

Από το 1999 και το νόμο για τους «Καποδιστριακούς Δήμους», η Ζαγορά αποτελεί πλέον Δήμο με πληθυσμό περίπου 4.900 κατοίκους. Περιλαμβάνει τα δημοτικά διαμερίσματα Πουρίου και Μακρυρράχης και τις συνοικίες του Αγίου Γεωργίου, της Αγίας Κυριακής, της Αγίας Παρασκευής και της Σωτήρας.

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τις καλλιέργειες και το εμπόριο φρούτων και τις τουριστικές επιχειρήσεις.

Δραστηριότητες

• Περπάτημα στα γραφικά δρομάκια της Ζαγοράς με τα όμορφα αρχοντικά, πολλά από τα οποία έχουν ως χαρακτηριστικό, ζωγραφιστά παράθυρα.
• Μπάνιο στις κοντινές παραλίες «Χορευτό», «Άγιοι Σαράντα», «Μακρυρράχη», «Οβρυός» και «Ελίτσα» και πολλές άλλες.
• Ξεκούραση στην γραφική και δροσερή πλατεία του Αη Γιώργη.

Αξιοθέατα

• Το «Ελληνομουσείο» σχολείο του Ρήγα Φεραίου και η ιστορική Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς (1760) με σπάνια βιβλία και χειρόγραφα πίσω από την πλατεία του Αη Γιώργη. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε το δικτυακό τόπο http://www.libver.gr:4610
• Παλιές εκκλησίες, όπως η «Μεταμόρφωση Σωτήρας» στη συνοικία της Σωτήρας, την Αγία Κυριακή (1740) με ξυλόγλυπτα, επιχρυσωμένα τέμπλα, την Αγία Παρασκευή (1803) και το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία (17ος αιώνας) στη συνοικία Περαχώρα, τα εξωκλήσια του Αγίου Δημητρίου (17ος αιώνας) και του Αγίου Νικολάου (18ος αιώνας) στη συνοικία Αγορά κ.α.

Εκδηλώσεις

• Σεπτέμβριος, «Γιορτή του Μήλου», διοργανώνεται από το γυναικείο συνεταιρισμό Ζαγοράς, πανηγύρι με φαγητό και χορό.

Κείμενο Νίκη Βαφείδου